Het Haagse handschrift van heraut Beyeren : Hs. Den Haag, Koninklijke Bibliotheek, 131 G 37 / diplomatische ed. Jeanne Verbij-Schillings. - Hilversum : Verloren, 1999. - 273 p. : ill. ; 25 cm. - (Middeleeuwse verzamelhandschriften uit de Nederlanden ; VI)
ISBN 90-6550-034-0 Prijs: ƒ 59,50

Deel VI uit de reeks Middeleeuwse Verzamelhandschriften uit de Nederlanden bevat het zogenaamde Haagse handschrift van heraut Beyeren, Hs. Den Haag, Koninklijke Bibliotheek 131 G 37. Het boek presenteert een mooie combinatie: een diplomatische teksteditie vergezeld van foto's van het gehele handschrift. De foto's zijn bovendien in kleur en van goede kwaliteit; het is een lust om ze te bekijken en de heraldische afbeeldingen te bestuderen. Maar ook om een andere reden zijn ze functioneel: de kritische lezer die in de diplomatische teksteditie een vreemd woordbeeld tegenkomt, kan zich er moeiteloos van overtuigen dat de editeur inderdaad de juiste transcriptie heeft genoteerd.

Nu zal een lezer van de editie van dit verzamelhandschrift, dat dateert uit het begin van de vijftiende eeuw, niet vaak vreemd aandoende taalvormen tegenkomen. Deze autograaf van Claes Heynensoon, alias heraut Beyeren, ziet er zeer regelmatig en verzorgd uit en de tekst vereist maar weinig voetnoten. De tientallen wapens in het handschrift staan niet beschreven in de teksteditie. De plaats waar zij zich in het handschrift bevinden wordt wel in de lopende tekst gemarkeerd, maar een uitvoerige behandeling krijgen zij pas in Bijlage II. De drager van het wapen wordt daar geïdentificeerd, het wapen wordt beschreven, en deze gegevens gaan meestal vergezeld van genealogische en dynastieke informatie over de wapendrager.

Het handschrift bevat 22 teksten met een opvallend Brabantse dimensie. De eerste en grootste tekst is de Korte kroniek van Brabant, 1953 verzen lang. Deze wordt gevolgd door een aantal korte genealogieën en teksten die veelal zijn gebaseerd op delen uit verschillende werken van Jacob van Maerlant, te weten de Historie van Troyen en de Spiegel Historiael.

De inleiding tot de uitgave bevat een karakteristiek van het handschrift, een beschrijving van de geschiedenis van eerder onderzoek, een beschrijving van het handschrift, een overzicht van de inhoud en een verantwoording van de editie. De tekst wordt verder onder meer ontsloten door verschillende registers: van opschriften, van incipits en 'van namen en plaatsen' (bedoeld is: van persoonsnamen, plaatsnamen en van (namen van) bepaalde zaken). De lemmata in dit laatste register zijn soms voorzien van beknopte encyclopedische informatie om de lezer te behoeden voor verwarring met andere personen of plaatsen.

Dit boek zou de basis kunnen zijn voor een prachtige website die bovendien interessant zou zijn voor een breed en gevarieerd publiek. De foto's van de handschriftpagina's en de diplomatische teksteditie zouden op regelniveau door links aan elkaar verbonden kunnen worden, zodat het klikken op een bepaald vers in de editie de betreffende plaats in de foto's van het handschrift tevoorschijn kan toveren en omgekeerd. De afbeeldingen van de wapens en hun markering in de teksteditie kunnen een link krijgen naar de wapenbeschrijvingen van de editeur in Bijlage II. Ook de registers kunnen vanuit tekst en handschriftafbeelding via een link oproepbaar gemaakt worden. Met een goede zoekmogelijkheid kan de digitale, diplomatische tekst optimaal gebruikt worden voor wetenschappelijk onderzoek uit allerlei disciplines: lexicografie, taalkunde, filologie, en letterkundig, historisch, en kunsthistorisch onderzoek. En om de site voor een breder publiek van studenten, scholieren en geïnteresseerden toegankelijk te maken, zou er een parallelle vertaling van de tekst kunnen worden toegevoegd vanwaaruit al dat andere moois eveneens bereikbaar is.