Rhetoric, rhetoricians and poets : studies in Renaissance poetry and poetics / Marijke Spies ; (eds. Henk Duits and Ton van Strien). - Amsterdam : Amsterdam University Press, cop. 1999. - 169 p. : ill. ; 24 cm
ISBN 90-5356-400-4 Prijs: ƒ 39,50

Op 29 oktober 1999 nam Marijke Spies afscheid als hoogleraar in de Nederlandse letterkunde tot 1770 aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Zij deed dat met de rede Zoveel te beleven. De cultuur van het verleden als uitdaging voor de toekomst, waaruit haar plezier in en grote betrokkenheid bij het vak afstraalde.

Spies werd gefêteerd met maar liefst twee bundels: één van een door haarzelf gemaakte selectie van haar buitenlandse publicaties, Rhetoric, Rethoricians and Poets. Studies in Renaissance Poetry and Poetics en één met korte bijdragen van de hand van haar collega's aan de VU, Een wandeling door het vak. Opstellen voor Marijke Spies.

De bundeling buitenlandse publicaties laat Spies' voorliefdes en de zwaartepunten in haar onderzoek duidelijk uitkomen. Zo is er veel aandacht voor de belangrijke rol van de rederijkerskamer De Eglentier in het literaire en culturele leven, voor de ontwikkelingen in de opvattingen over retorica en natuurlijk voor de argumentatieve structuren van vroegmoderne teksten. Maar ook andere onderwerpen komen aan bod, zoals Amsterdamse schooloraties in de tweede helft van de zeventiende eeuw, vrouwen en de zeventiende-eeuwse Nederlandse literatuur en niet te vergeten J.C. Scaliger en zijn Poetices Libri Septem. Het is een genot om al deze artikelen nu gebundeld in een boek onder handbereik te hebben, een boek dat gelezen kan worden als een grondige inleiding in enkele belangrijke kenmerken van de vroegmoderne literatuur en cultuur en de ontwikkelingen die daarin gaande waren.

Zowel Spies' aandacht voor details als haar oog voor grote lijnen komen naar voren. Het eerste blijkt onder meer uit Spies' retorische analyses van Ronsards Hymne de l' Or en Vondels Inwydinge van het Stadthuis t'Amsterdam in respectievelijk het eerste en het laatste in de bundel opgenomen artikel. De lezer ervan raakt opnieuw onder de indruk van Spies' grondige kennis van en grote vertrouwdheid met de klassieke retorica. Een voorbeeld van het tweede is 'hoofdstuk' 5 waarin Spies verschillende opvattingen over retorica en poëzie analyseert, waarbij ze een ontwikkeling schetst 'van "retorica" naar "Renaissance"'. Aan de hand van een klein corpus teksten laat ze zien hoe, waar en langs welke weg de humanistische retorica haar beslag kreeg in de poëzie.

Het is de verdienste van de editeurs dat zij de artikelen niet zomaar in chronologische volgorde hebben gezet, maar zo hebben geordend dat er veelal een vloeiende overgang van het ene naar het andere onderwerp gemaakt wordt, waardoor de afzonderlijke artikelen lezen als hoofdstukken (zoals ze in de inhoudsopgave ook worden gepresenteerd). Handig is de lijst van Spies' publicaties die achterin de bundel is opgenomen.

Een wandeling door het vak bevat persoonlijk getinte opstellen waarin de auteurs het argumentatieve karakter van door henzelf gekozen teksten bespreken. Doordat bij vrijwel alle bijdragen de besproken tekst is afgedrukt, kan iedere lezer de auteurs goed volgen. Van Lanseloet van Denemerken tot Jip en Janneke, van een preek van Joannes Vollenhove tot een toneelstuk van Judith Herzberg: een wandeling door het vak ís het en wel één waarop de wandelaar heel wat spannends tegenkomt. De bundel is niet alleen een ode aan Marijke Spies en de inspirerende wijze waarop zij haar vak beoefende, maar (vaak) ook een discussie met haar van aanhangers en tegenstanders van haar omgang met literaire teksten en daarmee een mooi collegiaal afscheidscadeau.