TNTL 117/3

Lia van Gemert

De Amadis van Gaule-romans : productie, verspreiding en receptie van een bestseller in de vroegmoderne tijd in de Nederlanden : met een bibliografie van de Nederlandse vertalingen / Bert van Selm ; bezorgd en uitg. door Berry Dongelmans ; met medew. van Sylvia van Zanen en Elizabet Zeeman. - Leiden : SNL, 2001. - XII, 226 p. : ill. ; 24 cm. - (SNL-reeks ; no. 8)

ISBN 90-802290-8-3 Prijs: f 55,--

Bert van Selm was een van de pioniers van het boekwetenschappelijk onderzoek in de neerlandistiek. Bij zijn dood in 1991 liet hij onder meer een omvangrijke verzameling aantekeningen en gedeeltelijk voltooide opstellen over de Amadis van Gaule-romans na. Deze reeks zestiende-eeuwse hoofse ridderverhalen, een bestseller die op tal van punten goed vergelijkbaar is met de hedendaagse soaps, hield hem al jaren bezig, maar voor een overkoepelende studie is hem helaas de tijd niet vergund geweest. Het materiaal is nu verzameld, op een aantal punten aangevuld en uitgegeven door Van Selms leerling Berry Dongelmans, in samenwerking met Sylvia van Zanen en Elizabet Zeeman.

De uitgave is een aanwinst. Na een korte introductie met een samenvatting van de -- aan de Arthurromans verwante -- verhaallijn en thematiek in de 21 boekdelen, volgen hoofdstukken over de publicatiegeschiedenis in de zestiende en zeventiende eeuw, de boekenprijzen, de verspreiding en receptie in de Nederlanden en een bibliografische beschrijving van de tot nu toe gevonden exemplaren. Een studie van Sylvia van Zanen naar de invloed van de Franstalige Antwerpse edities op de Nederlandse uitgaven sluit het boek af. Wie ooit nog gemakzuchtig zou willen denken dat ‘populaire literatuur’ niet veel kan bijdragen aan de literatuurgeschiedenis wordt hier gelogenstraft. Enkele voorbeelden mogen dat verduidelijken.

Van Selm telt tussen 1546 en 1625 67 uitgaven van (delen van) het Nederlandstalige werk. Een chronologische ordening daarvan is op het eerste gezicht verwarrend, omdat de drukvolgorde van de 21 delen op diverse plaatsen in de reeks onlogisch lijkt. Reconstructie van de gang van zaken in resp. de Zuidelijke en Noordelijke Nederlanden maakt echter aannemelijk dat de uitgevers wel degelijk ‘logisch’ handelden, dat wil zeggen elk op eigen wijze inspeelden op de situatie op de markt. Ook over de prijzen van de Amadis-romans zet Van Selm een genuanceerde redenering op. Hij concludeert dat de prijs van 8 à 9 stuivers per deel niet uitzonderlijk hoog en evenmin heel laag was (zeker bijvoorbeeld in vergelijking met een Astree–deel dat fl 2,- kostte). Wie wilde kon dus smullen van de ridderlijke liefdesavonturen en talloze gevechtstaferelen. Maar daar zit de kneep: kunnen is nog niet willen betalen en die factor maakt het zo moeilijk de werkelijke lezer te traceren. Een alleszins vermakelijk uitstapje naar expliciete reacties helpt hier wel iets, maar geeft onvermijdelijk alleen intellectuelen het woord, onder anderen Van Hout, Coornhert, Bredero, Van Mander en Plantijn. Zij oordeelden verschillend: Coornhert vond de verhalen onkuis, maar Plantijn en Van Mander lazen ze graag. Opmerkelijk is dat Vondel in zijn Aenleidinge de romans prijst om hun technisch vernuft. Dat is dan wel een zwanenzang. Na 1650 daalt de populariteit van de verhalen definitief, een neergang die mede veroorzaakt werd door Cervantes’ vernietigende commentaar op de ridderthematiek in Don Quichot.

De bezorgers spreken de hoop uit dat het onderzoek naar het narratief-fictionele proza met dit boek een injectie mag krijgen. De voorzet is hier overtuigend gegeven, niet alleen voor verdere boekhistorische exploratie van het literaire aanbod, maar ook voor studies langs meer thematische lijn. Zo is het een intrigerend punt of de bewerking van de stof in de loop van de zestiende en zeventiende eeuw invloed gaat vertonen van de ideeën over de ‘nieuwe’ mens. H. de la Fontaine Verwey stelde dat al in 1971, maar de gedachte is nog onuitgewerkt gebleven. Ook voor technisch literaire ontwikkelingen, bijvoorbeeld in de entrelacement-techniek na 1600, kunnen de Amadis-romans interessant zijn. Het nut van populaire literatuur zal nog vaak bewezen worden.

| MNL Homepage | TNTL |