TNTL 117/3

Els Stronks

Bijbels lexicon : woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu / Karina van Dalen-Oskam, Marijke Mooijaart. - Amsterdam : Prometheus, 2000. - 442 p. ; 23 cm

ISBN 90-6126-857-5 Prijs: f 29,90

Menigeen zal zich erover verbaasd hebben dat minister Borst zich niet realiseerde dat de zegswijze ‘Het is volbracht’ -- door de minister gebezigd in een interview over de nieuwe euthanasiewet -- ontleend is aan Johannes 19:30. De christelijke partijen, die toch al veel moeite hadden met de legalisering, lieten weten zich door de onbedoelde toespeling gekwetst te voelen. Is de vergissing van Borst wellicht wat onbegrijpelijk, lezend in het Bijbels lexicon. Woorden en uitdrukkingen uit de bijbel in het Nederlands van nu wordt duidelijk dat er veel meer uitdrukkingen aan bijbelvertalingen ontleend zijn dan de hedendaagse taalgebruiker zal weten. Om wat voorbeelden te noemen: ‘Tot hier en niet verder’, ‘Naar iemands pijpen dansen’, ‘Op handen dragen’. Wie kent van die uitdrukkingen nog de bijbelse herkomst?

Het Bijbels lexicon is in de eerste plaats een naslagwerk. In overzichtelijke lemma’s worden betekenis, herkomst en gebruikswijze van uitdrukkingen gegeven. Daarnaast is het een aangenaam leesboek, met wetenswaardigheden en inzichten die iedere taalliefhebber aan zullen spreken. Op het geheel valt wel het een en ander af te dingen. Zo wordt een weinig representatieve bron als de Meppeler Courant wel erg vaak geciteerd, wordt verwezen naar niet te traceren bronnen als conversaties en telefoongesprekken, en wordt voorbij gegaan aan verschillen in de Noord- en Zuid-Nederlandse taalsituatie.

Het Bijbels lexicon laat goed zien hoe invloedrijk bepaalde bijbelvertalingen op de ontwikkeling van het Nederlands geweest zijn. Voor Noord-Nederland is de Statenvertaling uit 1637 van niet te overschatten belang. In veel van de lemma’s van dit lexicon wordt deze vertaling aangehaald.

Of de nieuwe bijbelvertaling waaraan het Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting sinds 1993 werken ooit die status zal krijgen, is hoogst onzeker. Omdat de bijbel inmiddels een veel minder prominente rol speelt in onze samenleving, maar ook omdat in deze [Nieuwe Bijbelvertaling] -- de vierkante haken duiden aan dat zelfs de titel nog onder voorbehoud is gekozen -- gestreefd wordt naar een vertaling in begrijpelijk en hedendaags Nederlands. Twee bundels met proefvertalingen zijn er inmiddels uitgebracht. In de nieuwste bundel staan proefvertalingen van onder andere Genesis, enkele psalmen en het deuterocanonieke Tobit.

De keuze voor begrijpelijk en hedendaags Nederlands laat heel wat pregnante en cryptische formuleringen uit de Statenvertaling sneuvelen. ‘Zie, het was Lea’ wordt: ‘’s Morgens ontdekte Jakob dat het Lea was met wie hij had geslapen’ (Genesis 29:25). En: ‘het had Sara opgehouden te gaan naar de wijze der vrouwen’ wordt in de nieuwe vertaling: ‘de jaren dat een vrouw vruchtbaar is, lagen al ver achter haar’ (Genesis 18:11). Dergelijke verduidelijkingen hebben al heel wat commotie veroorzaakt in kerkelijke kringen, maar voor wie de bijbel vooral wil lezen om hem te begrijpen, is de nieuwe vertaling een uitkomst. De meer poëtische indruk die de Statenvertaling achterlaat, wordt er des te meer door gewaardeerd.

| MNL Homepage | TNTL |