TNTL 117/4

Marijke Meijer Drees

Het burgherlick leven & anhangh / Simon Stevin ; gepresenteerd en toegel. door Pim den Boer ; hertaald [in hedendaags Nederlands] door Anneke C.G. Fleurkens. - 1e dr. - Utrecht : Bijleveld, 2001. - 223 p. : ill. ; 21 cm Oorspr. tekst met daarnaast de hertaling in modern Nederlands. - Fotomech.

ISBN 90-6131-369-4 geb. Prijs: f 39,90

‘De oprechte burger weet dat een juiste naleving van de wetten zeer noodzakelijk is voor het welvaren van het algemeen belang’. Dit brave citaat stamt uit 1590, de allesbehalve brave tijd van de Opstand tegen Spanje en van de toen nog zeer prille Republiek der Verenigde Nederlanden. Het is vandaag de dag opnieuw actueel. In vergelijkbare bewoordingen ageren politici tegen wat zij zien als de wilde uitwassen van de vrijheid-blijheid- en moet-kunnen-mentaliteit die uit de vorige eeuw is meegenomen. Hoogste tijd dat we ons netjes gaan gedragen, is de boodschap.

Diezelfde boodschap brengt Simon Stevin in zijn politieke tractaat van 1590 over het burgerschap: Het burgherlick leven. In acht hoofdstukken zet deze wiskundige, ingenieur en taalbouwer zijn pragmatische opvattingen over fatsoenlijk burgerschap uiteen. Alles in heldere en zuivere taal: ‘plat Duits’ oftewel gewoon Nederlands. Zo vindt Stevin dat we ons niet mogen verzetten tegen onze wettige overheden. Maar wat zijn wettige overheden? Dat zijn de zittende overheden, of die nu rechtmatig of onrechtmatig aan de macht zijn gekomen. Als we ons gaan verdiepen in het verleden van onze overheden of van haar voorgangers tot in het verst denkbare verleden toe, en op grond daarvan de wettigheid van de zittende overheden betwisten, dan is het einde zoek. Wie niet kan leven met het heersende gezag, moet maar een andere woonplaats kiezen of verhuizen naar een land waar het hem wel bevalt. Omgekeerd dienen overheden zich te houden aan de geldende verdragen en wetten, en zich niet aan bedrog schuldig te maken. Veinzerij en bedrog schaden het onderlinge vertrouwen, en wetten zijn er om door iedereen nageleefd te worden. Ingeval een wet strijdig is met een andere van een hogere orde, dan geldt die laatste. Bij twijfel over de interpretatie van een wet, moet men uitleg vragen bij de hiertoe bevoegde instanties en er zich vervolgens naar voegen. Religie is absoluut noodzakelijk, aldus Stevin. Ouders dienen hun kinderen gelovig op te voeden, want door ze de geloofsregels in te prenten, krijgen ze ontzag voor autoriteiten. Nu kan het zijn -- Stevin erkent de voor zijn tijd bijzondere mogelijkheid, maar vindt die verschrikkelijk -- dat iemand niet gelovig is. Voor zo’n persoon geldt: zegt je hart dat er geen God is, houd daar dan je mond over. Al even verkeerd acht Stevin religieus fundamentalisme. Fanatieke gelovigen mogen dan kampioenen in standvastigheid zijn, en argumenteren dat men de hemelse overheid meer onderdanig moet zijn dan de aardse, ze missen wel het juiste politieke inzicht. Voorop dient te staan de vreedzaamheid van de samenleving en die brengen zij met hun onverdraagzaamheid en dweepzucht in gevaar.

Het burgherlick leven is voorbeeldig uitgegeven. De tekst wordt eerst kort geïntroduceerd en samengevat (door Pim den Boer), dan volgen de facsimilé van de eerste druk (1590) en de postuum verschenen aanvulling die Stevin erbij schreef (Anhangh) met daarnaast de hertaling in modern Nederlands (door Anneke Fleurkens), inclusief Stevins Latijnse marginalia. In het nawoord worden de historische context en toenmalige betekenis belicht (door Pim den Boer). Het boek besluit met de editie-geschiedenis en de annotatie bij Stevins tekst (door Anneke Fleurkens).

| MNL Homepage | TNTL |