TNTL 117/4

Ingrid Glorie

Mijne waarde vrindin : een Gents journaal (1790-1791) / door Clara Cornelia van Eijck ; (ingel. en van commentaar voorz. door Joost Rosendaal). - Hilversum : Verloren, 2000. - 234 p. : ill. ; 22 cm. - (Egodocumenten, ISSN 0929-9807 ; dl. 22)

ISBN 90-6550-175-4 Prijs: f 41,87

Mijn waarde vrindin. Een Gents journaal (1790-1791) is alweer het tweeëntwintigste deel in de reeks ‘Egodocumenten’ van uitgeverij Verloren uit Hilversum. Het gaat om dertien dagboekbrieven, geschreven door de achttiende-eeuwse patriciërsdochter Clara Cornelia van Eijck. Van Eijcks echtgenoot, Pieter Marret, was in 1786 lid geworden van de Utrechtse vroedschap. Dit gebeurde tijdens een stedelijke revolutie waarbij de patriotten, net zoals elders in de Republiek, de macht overnamen van de Oranjegezinde aristocraten. Een jaar later keerde het tij en moesten duizenden patriotten uitwijken naar het buitenland. Van Eijck en Marret belandden via Brussel en Antwerpen in Gent, tezamen met verschillende kopstukken uit de Utrechtse patriottenbeweging, die er hun naaste vriendenkring uitmaakten.

Van Eijcks dagboek beslaat de laatste twee jaar van deze Gentse periode. Materiële zorgen lijkt het echtpaar nauwelijks te hebben gekend; de dagen worden hoofdzakelijk doorgebracht met rijtochtjes, wandelingen, logeerpartijen en visites. Elke avond wordt besloten met weer één of ander kaartspel, waarna het gezelschap ‘vrolijk’ of ‘weltevreeden’ gaat slapen. Van Eijck zondert zich ook graag af om te lezen, te schrijven of te werken. Helaas vermeldt ze zelden waar ze zich precies mee bezighoudt. Eén keer noemt ze de Sara Burgerhart, elders verklaart ze dat ze meer van wiskunde en astronomie zou willen weten. Ze beklaagt zich erover dat vrouwen alleen worden onderwezen in ‘breij- en naaiwerk’. ‘Het eenigste dat mij jammert,’ schrijft ze, ‘is maar dat men geen jonge van mij gemaakt heeft.’ Net als de andere ballingen voelt Van Eijck grote minachting voor de katholieke zuiderlingen. Monkelend registreert ze het gedoe als er voor een Mariabeeld een passend gewaad gevonden moet worden: een zijden kleed voor zon- en feestdagen en een ‘catoentie’ voor doordeweeks. En als ze, zich opwindend over de onbeholpen manier waarop er een varken wordt geslacht, bedenkt dat ze in dit land niet graag een varken zou willen zijn, voegt ze er vilein aan toe: ‘Alschoon het bijna alle wel varkens en vooral ezels schijnen te zijn.’

Toch zijn haar leergierigheid en haar licht satirische inslag niet genoeg om, zoals Joost Roosendaal in zijn inleiding lijkt te willen doen, Van Eijck naar voren te schuiven als een begenadigd schrijfster die in opstand komt tegen de ‘cultureel bepaalde rol van haar sekse’. Nog minder duidelijk is wat Roosendaal bedoelt met het ‘bijzondere, persoonlijke karakter’ van het dagboek. Details krijgen we zelden te lezen en beschrijvingen van huiselijke ruzies, bijvoorbeeld, horen volgens Van Eijck niet in dit dagboek thuis. Literair-historisch worden we van deze uitgave niets wijzer en als we de tekst zelf op zijn esthetische kwaliteiten moeten beoordelen, is er maar één conclusie mogelijk. Het dagboek is ronduit saai.

Wat dan wel? Naarmate het dagboek vordert, dringt de politieke situatie steeds meer op de voorgrond. Deze wordt door Roosendaal breedvoerig uiteengezet. De Zuidelijke Nederlanden hebben hun landheer, de Oostenrijkse keizer Jozef II, afgezworen. Er komt echter al snel onenigheid binnen het patriotse kamp en de Brabantse Revolutie valt uiteen in twee elkaar bestrijdende facties. De Noord-Nederlandse ballingen zijn solidair met de Vonckisten, vandaar dat alle botsingen met de statisten met angstige belangstelling worden gevolgd. Vrienden van Van Eijck worden gearresteerd, even lijkt het alsof de volkswoede zich tegen hen zal keren. Daar komt nog bij dat het van de ontwikkelingen in Zuid-Nederland afhangt of de ballingen naar het noorden zullen kunnen terugkeren. Geen wonder dat Van Eijck gretig elk nieuwtje optekent in haar dagboek. Als de strijd op het heetst is, wordt het dagboek wat levendiger. En dan komt ook -- gelukkig voor alle betrokken partijen, waaronder de lezer -- het einde van de ballingschap in zicht.

| MNL Homepage | TNTL |