TNTL 117/4

Netty van Megen

Predikant en toerist : het dagboek van Joannes Vollenhove, Engeland, 17 mei-30 oktober 1674 / van comment. voorz. en uitg. door G.R.W. Dibbets. - Hilversum : Verloren, 2001. - 224 p. : ill. ; 24 cm

ISBN 90-6550-636-5 Prijs: f 41,75

De Haagse dominee Joannes Vollenhove heeft een dagboek gehouden van zijn halfjarig verblijf in Engeland in het gevolg van een drietal ambassadeurs. Dit gezantschap kreeg van de Staten-Generaal de opdracht mee het Verdrag van Westminster, dat op 19 februari 1674 een einde maakte aan de Derde Engelse Oorlog (1672-1674) tussen de Republiek en Engeland, nader uit te werken.

Is er meer dan een predik-kant aan de zeventiende-eeuwse predikant, vraagt de taalkundige Dibbets zich af. Zijn preken, gedichten en brieven, alle geschreven met de bedoeling dat ánderen er kennis van nemen, laten nauwelijks iets zien van de man zelf. Dibbets hoopt met de editie van dit dagboek van Vollenhove de lezer in staat te stellen zich een duidelijker beeld te vormen van deze ambassadepredikant uit de culturele protestantse wereld in de tweede helft van de zeventiende eeuw.

In de Inleiding besteedt Dibbets onder meer ruim aandacht aan namen en functies van het gehele ambassadegezelschap en aan het taalgebruik van Vollenhove. Bovendien wordt hier de inhoud van het dagboek in grote lijnen gepresenteerd, waarbij de ‘andere kanten’ van Vollenhove worden aangestipt: hij schrijft wekelijks naar zijn echtgenote in Den Haag, hij houdt van een goed glas wijn en van lekker eten, hij heeft oog voor de luchtvervuiling in Londen en interesseert zich voor de afmetingen van straten, huizen en tuinen.

De tekst van het ‘Journael’ laat vooral de grote belangstelling zien die de dominee had voor parken en tuinen, steden en dorpen, en de binnen- en buitenkanten van monumentale gebouwen. Bij de vele kunstobjecten vermeldt Vollenhove wel titel of onderwerp, maar niet de namen van de kunstenaars. Dibbets heeft die nagenoeg steeds weten te achterhalen. In zijn voetnoten geeft de editeur bovendien informatie over door Vollenhove vermelde personen, gebeurtenissen en gebouwen, oplossingen voor vermoede syntactische problemen en woordverklaringen. De woorden waarvan de betekenis in een voetnoot wordt gegeven, zijn voorzien van een asterisk. Daarnaast is er nog een woordenlijst opgenomen, kennelijk voor vaker in de tekst voorkomende woorden. Die woorden hebben echter geen asterisk of ander signaleringsteken meegekregen, waardoor de lezer niet weet of ze nader verklaard worden. Deze splitsing, die onnodig lijkt en waarvoor Dibbets geen verklaring geeft, is storend omdat de moderne lezer gemakkelijk heenleest over bijvoorbeeld een woord als bijzonder, wat volgens de woordenlijst afzonderlijk betekent. Bovendien veroorzaakt deze splitsing hinderlijk geblader.

Het boek wordt afgesloten met tekstkritische aantekeningen, bijlagen met twee brieven van ambassadeur Van Beuningen aan raadspensionaris Fagel, en registers op familienamen, plaatsnamen en zaken.

De vraag of Dibbets met de uitgave van dit dagboek erin is geslaagd de predikant Vollenhove duidelijker te leren kennen als mens, is mijns inziens moeilijk met een volmondig ja te beantwoorden. Deze editie geeft vooral aan (kunst)historisch geïnteresseerden een schat aan informatie.

| MNL Homepage | TNTL |