| |
Jan Konst
Het vrouwelijke perspectief: pastorale liefdesklachten van Jan van Broekhuizen (1649-1707) en Charlotte Lochon († 1689)
TNTL 122-1 (maart 2006), 54-69
Bijlage (alleen op deze website)
In het navolgende worden de gedichten 'Veldman' (Van Broekhuizen) en ' 't Klagende Zwaantje' (Lochon) integraal weergegeven naar de volgende editie:
Jan van Broekhuizen, Gedichten, op nieu by een vergadert, en met verscheide noit voorheen gedrukte vermeerdert, hier is by gevoegt het Leven des Dichters, Amsterdam: Gerard onder de Linden, 1712.
Veldman, herderszang
[Van Broekhuizen 1712, p. 13-15]
| |
Godinnen groenbemost des Amstels (want gy weet |
| |
Van Veldmans oude min, en Zwaantjes harteleet, |
| |
Toen zy haar lieven troost een wijltje moest ontbeeren) |
| |
'k Zal Zwaantje aan uwen boort dit deuntje gaan vereeren, |
|
5 |
Dit deuntje laag van toon: zy zong 't aan uwen boord, |
| |
En 't luistergrage riet zei 't aan de boomen voort. |
| |
O schoone Vecht, die met uw zilverklaare horens |
| |
Bewaakt d'aloude pracht der Bisschoplijke torens; |
| |
O schoone Vecht, in wie ik mijn behagen vin, |
|
10 |
Gy draagt in uwen arm de hoop van mijne min. |
| |
Mijn Veldman dobbert in uw wedde, en streelt met zingen |
| |
Uw Nimfen slibberglad, die naau zich zelf bedwingen |
| |
In d'overmaat van vreugde, en beuren op 't geluit |
| |
Groene oogen en groen hair ter glaze kamer uit. |
|
15 |
Zoo zong in wilde zee en baren ongemeten |
| |
Arion, op den rug eens dollefijns gezeeten, |
| |
En lokte 't Godendom rontom zich, daar hy zat, |
| |
En kemde met zijn spel de woest golven gladt. |
| |
Maar och! uw Nimfen, och! uw Nimfen zijn den knapen, |
|
20 |
Den schoone knapen, bits. Zy zullen zich vergapen |
| |
Aan mijnen Veldmans jeugd, aan zijne lokken blond, |
| |
Aan zijner oogen vuur, aan 't purper van zijn mond. |
| |
Neen, neen. Het heugt my wel wat Veenrijk te verhalen |
| |
Van 't knaapje Hylas plagt, en van Alcides dwalen: |
|
25 |
Hoe hem Nychea, die de lent ten ooge uit ziet, |
| |
Verstak in 't blanke nat en dichtbegroeide riet: |
| |
Hoe hem Alcides zogt, te jammerlijk verlegen, |
| |
Door hegge, en struiken, en door ongebaande wegen: |
| |
Hoe d'Echo, daar hy dol van min het wout doorliep, |
|
30 |
Hem nabaude op zijn kreet, en Hylas, Hylas riep. |
| |
My dunkt, ik zieze alreets met hand en oogen vryen: |
| |
Hoe dugt ik, arme maagd, der Nimfen roveryen, |
| |
En dat my 't zelve, 't geen Alcides, overkom! |
| |
Breng Veldman, windeke, breng Veldman wederom. |
|
35 |
Of zou 't hem lusten wel, in Stigtse landeryen |
| |
Te koesteren zijn ziel in nieuwe lekkernyen? |
| |
In nieuwe liefde zich te wentlen, my tot straf, |
| |
En wenden 't weiflend hart, och arm! van Zwaantjen af? |
| |
Zou hem mijn boersheid en onnozelheit vervelen? |
|
40 |
Zou in uitheemse pracht hy daar zijn oogen streelen? |
| |
En gapen zich aan 't schoon der Stigtse meisjes stom? |
| |
Breng Veldman, windeke, breng Veldman wederom, |
| |
Breng Veldman wederom. My past het, my, te branden |
| |
In dat gewenste vuur, te wachten van die handen |
|
45 |
Mijns levens lieve wet, te kussen zacht en mals |
| |
De roosjes van dien mond, te hangen aan dien hals. |
| |
Maar och mijn leven! och mijn schat! mijn uitverkoren, |
| |
Dat niet uw Zwaantjen om een ander ga verloren! |
| |
Dat niet een ander my vervreemd' mijn' bruidegom! |
|
50 |
Breng Veldman, windeke, breng Veldman wederom. |
| |
Ik zal, ô windeke, mijn teere handjes reppen |
| |
Om tijm en lely in een kransje te verscheppen, |
| |
En huwen marjolein aan Venus witte blom. |
| |
Breng Veldman, windeke, breng Veldman wederom. |
|
55 |
Ik zal, ter eeren u, in 't krieken van den morgen |
| |
De zon verrassen, en met eenen mijne zorgen: |
| |
En zingen, hoe uw geur de geurge bloemen tart, |
| |
En hoe van Chloris u de minne sloeg om 't hart: |
| |
Hoe op uw Bruilof quam de Mei haar hooft op beuren, |
|
60 |
En zwol ter knoppen uit met hondertduizend kleuren, |
| |
En heete u wellekom: hoe gy van lieverlee |
| |
Haar strookte, en hoe haar jeugd uw blaasjes zwoegen deê. |
| |
Gy zult op mijne beê, zoo ras gyze hebt vernomen, |
| |
Mijn woordjes lezen op, en fluitenze in de boomen, |
|
65 |
In 't bosje, dat aan Pan zyn oor heeft opgezeit, |
| |
En op uw adem bol ten dans zyn takjes leid. |
| |
Dan zal in overvloed van vreugde d'Amstel zwemmen: |
| |
Dan roept het bos u toe, met hondert mengelstemmen, |
| |
En 't leuterige ried, in digtgestuwden drom: |
|
70 |
Breng Veldman, windeke, breng Veldman wederom. |
'T Klagende Zwaantje
[Van Broekhuizen 1712, p. 16-18]
| |
Godinnen groen bemost, met regt mogt ik wel klagen, |
| |
Nu trouwelooze min myn Veldman heeft ontdragen, |
| |
En heb den wint vergeefs gesmeekt omtrent uw boord; |
| |
't Is waar, 't nîeuwsgierig riet zei 't aan de bomen voort, |
|
5 |
En luisterde dit zagt: ('t komt my nu eerst te voren,) |
| |
Eylaas! dees droeve Maagd gaat door de min verloren, |
| |
En zoekt haar heil en troost nog aan den ligten wind; |
| |
Die d'ongestadigheid, en nimmer trou bemint. |
| |
Wee mijn bedroefde ziel, moet ik dan Veldman derven. |
|
10 |
En moet ik door mijn trou, en om zijn liefde sterven, |
| |
Moet ik door wufte min, eylaas! dan zyn veragt, |
| |
En hem in weelde zien, daar ik in leet versmagt? |
| |
Moet ik dan troosteloos, en zonder hope zwerven? |
| |
Ag! mogt ik hopende, en noit genietend sterven, |
|
15 |
Of dat hy zich als vriend vertoonde maar in schijn, |
| |
Dan zou ik nog vernoegt in al mijn lijden zijn. |
| |
Maar neen 't is al vergeefs. zyn ontrou stopt haar ooren, |
| |
En wil geen naar geklag, nog treurig zugten hooren. |
| |
De lauwe traantjes, die door droefheid my ontvliên, |
|
20 |
Die zyn hem onbekent, hy weigertse te zien. |
| |
Waar berg ik my, helaas! ag! Echo hebt medogen, |
| |
Ik ben door Veldman, als gy door Narsis bedrogen. |
| |
Gy leeft ter spyt zyn min, maar laas! ik kies de dood, |
| |
En lief hem nog, schoon hy my van zyn min ontbloot, |
|
25 |
En berg my met dit leet, en laat ik veylig schuilen, |
| |
By u in eenzaamheit, in d'aldernaarste kuilen; |
| |
Daar ik mijn droeve min naar eisch betreuren mag. |
| |
Hoe! antwoordt gy dan niet als met een schampren lach, |
| |
Daar ik voor dezen u mijn zielsgeheim vertelde? |
|
30 |
'T scheen of gy my toeriept, Ik zal uw smart niet melden; |
| |
Zoo dat ik onbeschroomt aan u, in d'ope lugt, |
| |
Quam offren deze klagt, met een mijn laatst gezugt. |
| |
Maar gy verschuilt heel schuw: 'k hoor niet als vremde stemmen, |
| |
Die door een naren galm mijn ziel nog meer beklemmen. |
|
35 |
'K hoor niet als zugt op zugt, en klagen wêe op wêe, |
| |
'T is of dit gantsche dal myn eygen lijden lêe. |
| |
Ey, gun my, schuwe Maagd, dat ik mijn droevig weenen, |
| |
Gelijk een Zwanezang, mag bergen in uw steenen: |
| |
Wanneer door natuur het leven word ontzeid: |
|
40 |
En zy met volle vreugd zich tot de dood bereid: |
| |
Zo zal ik my, ô Nimf, naar 't sterven gaan begeven, |
| |
En dit verliefde hart opoffren met dit leven |
| |
Aan hem dien ik niet waerdigh agt, te zijn genoemt, |
| |
Die door zijn trouwloosheid my tot dit offer doemt; |
|
45 |
En zenden zijn gevley, met al 't aanminnig smeken, |
| |
Voorheen aan my gepleegt, hem weder tot een teken: |
| |
Waar door hy tot geheug magh komen van dien tijd, |
| |
Dat ik, als afgodin, door tranen wierd gewyd, |
| |
Die zijn verliefde ziel uitstortte door zijne oogen; |
|
50 |
En hoe hy menigmaal ter aarde lag geboogen, |
| |
En zeide: O schoone maagt, 'k geloof dat Vrou Natuur, |
| |
Toen zy uw oogjes schiep, dat element van vuur |
| |
Alleen genomen heeft, om my dus aan te randen, |
| |
Want hunne minste straal doet my het harte branden, |
|
55 |
En quynen door de min. o ambrozijnen mond, |
| |
Uw levendig koraal verwyt den Morgenstond |
| |
Zijn traagheyd, want hy my veel tijdiger komt wekken, |
| |
Daar uw aanminnig blos my 't Morgenrood doet strekken. |
| |
Dit zeyde hy zo vaak, met een bestorven mond, |
|
60 |
Verzelschapt met gezught; dit was de regte vond, |
| |
Om een mewarig hart, al was het schuw', te vangen. |
| |
Zoo bleef ik Zwaentje vast in Veldmans strikken hangen. |
| |